24 kwietnia 2024

Raport UNEP: Przybywa pozwów klimatycznych

Na świecie rośnie liczba sądowych sporów klimatycznych. W końcu 2022 r. w toku było 2 180 spraw prowadzonych w 65 jurysdykcjach. Choć nadal przeważają procesy w USA (ok. 70 proc. wszystkich), to zdecydowanie, z roku na rok, przybywa ich także w innych państwach. Raport podsumowujący spory klimatyczne na świecie opublikował UNEP.

Z bazy Sabin Center’s Climate Change Litigation wynika, że na koniec grudnia 2022 roku klimatyczne procesy sądowe obejmowały 2 180 spraw wniesionych w 65 jurysdykcjach. Sprawy toczyły się w międzynarodowych lub regionalnych sądach, trybunałach, organach quasi-sądowych. Także w innych organach orzekających, w tym w specjalnych agenturach ONZ i trybunałach arbitrażowych. W samych Stanach Zjednoczonych były to 1522 sprawy. Z kolei pozostałe 658 spraw we wszystkich innych jurysdykcjach łącznie. Dla porównania, w 2017 roku łączna liczba takich pozwów na świecie była niemal trzykrotnie niższa i wynosiła 884 sprawy (w tym w USA – 654). W 2020 roku ogółem było to już 1550 pozwów (USA – 1200). Rośnie także liczba jurysdykcji – z 24 w 2017 r., poprzez 39 w 2020 r. do 65 na koniec 2023 r.

Z raportu wynika, że poza Stanami Zjednoczonymi najwięcej spraw toczy się w Australii (127), Wielkiej Brytanii (79), w Niemczech (38), Kanada (34), Brazylia (30), Nowa Zelandia (26) i Francja (22).

Jest coraz gorzej, sądy mogą tylko pomóc

Kryzys klimatyczny pogarsza się, a nie poprawia. Każdego roku skutki zmian klimatu stają się coraz bardziej odczuwalne. Setki milionów ludzi coraz częściej doświadczają ekstremalnych zjawisk pogodowych, które pozbawiają ich środków do życia. Co roku nasze gospodarki – a w niektórych przypadkach całe kraje – zaczynają dostrzegać rzeczywistość niepewnej przyszłości. – Toczymy walkę o nasze życie i przegrywamy – mówił podczas szczytu w Egipcie Sekretarz Generalny Organizacji Narodów Zjednoczonych.

Spory sądowe dotyczące klimatu stanowią pionierskie rozwiązanie, które może zmienić dynamikę tej walki – czytamy w raporcie dotyczącym sporów klimatycznych. Ludzie coraz częściej zwracają się do sądów. Rządy i podmioty sektora prywatnego są coraz częściej atakowane i pociągane do odpowiedzialności. Dzieci i młodzież, grupy kobiet, społeczności lokalne – również odgrywają znaczącą rolę we wnoszeniu tych spraw. Dzięki ich aktywności wprowadzane są reformy zarządzania zmianami klimatu w coraz większej liczbie krajów na całym świecie.

Czego dotyczą wnoszone pozwy

Najczęściej wnoszone wobec rządów, firm i korporacji pozwy dotyczą:

  • egzekwowania istniejących przepisów klimatycznych,
  • włączenia działań na rzecz klimatu do istniejących przepisów dotyczących środowiska, energii i zasobów naturalnych,
  • nakazania ustawodawcom, decydentom i przedsiębiorstwom bardziej ambitnego i dokładnego podejścia do zmian klimatu,
  • ustanowienie jasnych definicji praw człowieka i obowiązków związanych ze zmianami klimatu,
  • rekompensaty za szkody klimatyczne.

Liczba spraw sądowych dotyczących zmian klimatycznych rośnie i poszerza się pod względem zasięgu geograficznego. Stało się jasne – i jest to obecnie uznawane przez Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu – że zintegrowane działanie i podejście do sporów dotyczących klimatu, które uwzględniają również prawa człowieka, ma ogromne znaczenie. Może w znaczący sposób przyczynić się do zmuszenia rządów i podmiotów korporacyjnych do realizacji bardziej ambitnych celów w zakresie łagodzenia zmian klimatu i adaptacji do nich.