by Agenda 2030 miała być globalnym planem odpowiedzi na największe wyzwania współczesnego świata. Dziś coraz wyraźniej widać, że ten plan nie jest realizowany zgodnie z założeniami. Czas ucieka. Problemy narastają. A działania wciąż są zbyt wolne i zbyt rozproszone. Właśnie dlatego potrzebne są konkretne rekomendacje – oparte na praktyce, a nie na deklaracjach.
Żyjemy w świecie globalnego ocieplenia, narastającej polaryzacji społecznej oraz rosnącej niepewności gospodarczej i geopolitycznej. Mimo to nadal próbujemy reagować sektorowo. Problem po problemie. Polityka po polityce. Taki model przestaje działać. Nie stać nas już na rozwój, który ignoruje jednocześnie granice środowiskowe, potrzeby społeczne i długofalową stabilność ekonomiczną.
Tylko 18 proc. celów na ścieżce do ich realizacji
Agenda 2030 została zaprojektowana jako odpowiedź na tę złożoność. Dziesięć lat po jej przyjęciu Organizacja Narodów Zjednoczonych bije jednak na alarm. Zaledwie około 18 proc. Celów Zrównoważonego Rozwoju znajduje się dziś na ścieżce prowadzącej do ich pełnej realizacji do 2030 roku. W przypadku wielu pozostałych obserwuje się stagnację, a nawet regres. Jak podkreśla Sekretarz Generalny ONZ António Guterres, świat nie zmierza w kierunku realizacji Agendy 2030 w wymaganym tempie. Brak przyspieszenia oznacza realne koszty społeczne, środowiskowe i gospodarcze – szczególnie dla najbardziej wrażliwych regionów i grup społecznych.
Jednocześnie ONZ zaznacza, że „okno możliwości” nie jest jeszcze zamknięte. Około 35 proc. celów może zostać osiągniętych lub znacząco przybliżonych, jeśli w najbliższych latach nastąpi zdecydowane przyspieszenie działań. Kluczowe będą lepsza koordynacja polityk oraz realne zaangażowanie aktorów publicznych i społecznych. Wysoka pozycja Polski w międzynarodowych rankingach zrównoważonego rozwoju nie oznacza jednak, że najważniejsze wyzwania zniknęły. Spójność społeczna, odporność na kryzysy klimatyczne czy jakość instytucji publicznych wciąż wymagają pilnych działań. Ostatnie pięć lat Agendy 2030 to nie czas na rezygnację. To najbardziej intensywna faza wdrażania.
Jakie są rekomendacje?
Właśnie w tym kontekście powstała publikacja „Rekomendacje dotyczące realizacji Agendy 2030”. To zbiór propozycji opracowanych przez 34 polskie organizacje pozarządowe, działające na styku spraw społecznych, środowiskowych, gospodarczych i instytucjonalnych. Rekomendacje dla realizacji Agendy 2030 w Polsce na lata 2026–2030 wypracowano podczas wydarzenia „10 lat Agendy 2030 – 5 lat zaczyna się dziś”. Odbyło się ono z inicjatywy UNEP/GRID-Warszawa.
Rekomendacje nie są kolejnym raportem diagnostycznym. Nie są też zbiorem ogólnych postulatów. To odpowiedź na bardzo konkretne pytanie: co realnie możemy i powinniśmy zrobić w Polsce w ciągu najbliższych pięciu lat, aby zbliżyć się do Celów Zrównoważonego Rozwoju, zamiast oddalać się od nich mimo rosnących ambicji deklaratywnych. Jak napisał w słowie wstępnym prof. ALK Bolesław Rok, mowa tu o wyzwaniach dotyczących szeroko rozumianego zrównoważonego rozwoju – stanu równowagi zapewniającego ład społeczno-gospodarczo-środowiskowy oraz sprawiedliwość wewnątrz- i międzypokoleniową. Na te wyzwania zwracają uwagę różne grupy interesariuszy, dlatego rekomendacje mogą być szczególnie cenne dla firm, ale także dla decydentów politycznych i społecznych.
Siłą publikacji są jej autorzy. Rekomendacje przygotowały organizacje społeczne, które dobrowolnie wybrały konkretne Cele i wynikające z nich zadania, nad którymi pracują na co dzień. Działają w terenie. Współpracują z samorządami, społecznościami lokalnymi, przedsiębiorcami i administracją publiczną. To one najczęściej jako pierwsze widzą skutki niespójnych polityk, luk instytucjonalnych i decyzji podejmowanych w izolacji od innych obszarów rozwoju. Organizacje pozarządowe są dziś jednym z najczulszych wskaźników realnego stanu realizacji Agendy 2030, bo działają tam, gdzie teoria spotyka się z praktyką.
Konieczne zmiany wielowymiarowe
Publikacja pokazuje także coś jeszcze. Nie da się poprawić sytuacji w jednym wymiarze rozwoju kosztem pozostałych. Polityki społeczne ignorujące granice środowiskowe tracą trwałość. Wzrost gospodarczy nieuwzględniający zdrowia ludzi i ekosystemów generuje koszty, które wracają z nawiązką. Ochrona środowiska prowadzona bez wrażliwości społecznej traci poparcie i skuteczność. Zrównoważony rozwój nie polega na wyborze „albo – albo”. Polega na godzeniu pozornych sprzeczności.
Ostatnie pięć lat Agendy 2030 to nie czas na półśrodki. To moment decyzji. Albo potraktujemy zrównoważony rozwój jako ramę dla wszystkich polityk publicznych, albo nie zrealizujemy żadnego z jego Celów w sposób trwały. Ta publikacja jest zaproszeniem do poważnej rozmowy. Opartej na doświadczeniu. Na odpowiedzialności. I na świadomości, że przyszłość nie wydarzy się sama.
Darmowy e-book można pobrać ze strony https://sdg.gridw.pl/materialy-do-pobrania
